Bolehkah Benefisiari Menggantikan Wasi Yang Dinamakan Dalam Wasiat di Malaysia?

Jika wasiat menamakan seorang wasi tetapi orang itu tidak mahu atau tidak dapat bertindak, benefisiari tidak boleh sekadar memilih wasi baharu sesama sendiri. Langkah seterusnya bergantung pada apa yang sebenarnya berlaku kepada wasi yang dinamakan, dan sama ada ada wasi lain dalam wasiat yang masih boleh membuktikan wasiat itu.

Jika laluan wasi benar-benar gagal, undang-undang Malaysia membenarkan Mahkamah memberikan surat kuasa mentadbir berserta wasiat (letters of administration with the will annexed) kepada orang lain yang sesuai. Dalam keadaan tertentu, benefisiari mungkin mempunyai keutamaan untuk memohon. Tetapi kuasa itu datang daripada Mahkamah, bukan daripada persetujuan atau lantikan dalam keluarga.

Artikel ini memfokuskan rangka kerja probet dan pentadbiran sivil yang terpakai kepada harta pusaka di Semenanjung Malaysia. Harta pusaka orang Islam mungkin melibatkan isu Syariah dan pembahagian tambahan, dan peraturan atau prosedur yang berbeza mungkin terpakai di Sabah dan Sarawak.

Jawapan ringkas

• Benefisiari tidak menjadi wasi hanya kerana keluarga bersetuju melantiknya.

• Jika wasiat menamakan wasi lain yang boleh bertindak, wasi itu mungkin boleh memohon Geran Probet.

• Wasi yang tidak mahu bertindak boleh melepaskan haknya secara rasmi (renunciation).

• Orang yang berkepentingan boleh, dalam keadaan yang sesuai, menggunakan proses citation jika wasi atau orang yang mempunyai hak terdahulu tidak mengambil tindakan.

• Jika laluan wasi gagal dalam keadaan yang diiktiraf oleh Akta Probet dan Pentadbiran 1959, Mahkamah boleh memberikan surat kuasa mentadbir berserta wasiat.

• Benefisiari tertentu mempunyai keutamaan di sisi undang-undang untuk geran itu, tetapi keutamaan tidak sama dengan lantikan automatik.

• Wasiat tidak terbatal dengan sendirinya hanya kerana wasi tidak dapat bertindak.

Kenapa benefisiari tidak boleh lantik wasi lain sendiri?

Kedudukan wasi datang daripada wasiat.

Akta Probet dan Pentadbiran 1959 mentakrifkan wasi (executor) sebagai orang yang diamanahkan oleh pewasiat untuk melaksanakan wasiat terakhirnya, dan Geran Probet boleh diberikan kepada wasi yang dilantik melalui wasiat.

Maksudnya, selepas pewasiat meninggal dunia, benefisiari tidak boleh menulis semula lantikan wasi dengan menandatangani perjanjian keluarga yang menyatakan bahawa orang lain kini menjadi wasi.

Soalan yang sebenarnya perlu dijawab ialah:

• Adakah wasiat menamakan wasi lain yang boleh bertindak?

• Adakah wasi asal meninggal dunia sebelum mendapatkan Geran Probet?

• Adakah wasi telah melepaskan haknya secara rasmi?

• Adakah wasi gagal bertindak selepas citation atau langkah lain yang diperlukan?

• Adakah laluan wasi gagal sehingga memerlukan bentuk representasi yang lain?

Jawapan kepada soalan-soalan ini menentukan geran yang patut dipohon dan siapa yang berhak memohonnya.

Bagaimana jika wasiat menamakan lebih daripada seorang wasi?

Masalah pada seorang wasi tidak semestinya bermaksud benefisiari perlu mengambil alih.

Akta membenarkan probet diberikan kepada wasi-wasi yang dilantik oleh wasiat, dan mengiktiraf bahawa jika probet diberikan kepada seorang atau sebahagian daripada beberapa wasi yang dinamakan, wasi yang membuktikan wasiat itu boleh menjalankan kuasa wakil diri (personal representative).

Jadi, jika wasiat menamakan dua wasi dan hanya seorang yang sanggup dan boleh meneruskan, isu pertama biasanya ialah kedudukan wasi yang masih ada, bukan sama ada benefisiari boleh mencalonkan orang baharu.

Sebelum memilih laluan permohonan yang baharu, baca wasiat dengan teliti dan semak status setiap wasi yang dinamakan.

Bagaimana jika wasi tidak mahu bertindak?

Akta menyediakan mekanisme renunciation, iaitu pelepasan hak secara nyata.

Seseorang yang berhak, atau mungkin menjadi berhak, kepada representasi boleh melepaskan hak itu secara nyata, dalam bentuk yang ditetapkan oleh Akta.

Ini berbeza daripada wasi sekadar memberitahu keluarga, "Saya tak mahu uruskan."

Jika orang lain perlu memohon representasi, kedudukan undang-undang wasi itu perlu dibuktikan dengan betul. Jangan bergantung pada persefahaman lisan dalam keluarga.

Bagaimana jika wasi langsung tidak mengambil tindakan?

Akta menyediakan mekanisme citation.

Orang yang mempunyai atau mendakwa mempunyai kepentingan dalam harta pusaka, atau pemiutang, boleh menyebabkan citation dikeluarkan kepada wasi atau orang lain yang kelihatan mempunyai hak terdahulu kepada representasi. Citation itu memanggil orang tersebut untuk sama ada menerima atau melepaskan hak itu.

Akta juga mengatur akibat jika orang itu tidak hadir, atau hadir tetapi tidak meneruskan. Bergantung pada keadaan, orang itu boleh dianggap telah melepaskan haknya kepada representasi.

Jadi, citation ialah proses undang-undang, bukan sekadar surat peringatan kepada wasi yang senyap. Sama ada ia langkah yang betul bergantung pada fakta dan kedudukan prosedur harta pusaka itu.

Bagaimana jika wasi telah meninggal dunia?

Masa kematian itu penting.

Akta memperuntukkan bahawa hak seseorang sebagai wasi terhenti dalam keadaan tertentu, termasuk apabila wasi itu hidup lebih lama daripada pewasiat tetapi meninggal dunia sebelum mengambil probet, tidak hadir selepas dikenakan citation untuk mengambil probet, atau telah melepaskan probet.

Jika satu-satunya wasi meninggal dunia sebelum mendapat Geran Probet, keluarga tidak patut menganggap wasiat itu sudah tidak berkesan. Sebaliknya, geran yang seterusnya perlu dikenal pasti berdasarkan wasiat dan rangka kerja undang-undang.

Jika ada wasi lain dinamakan dan boleh bertindak, masalah itu mungkin selesai di situ. Jika tiada lagi laluan wasi yang berkesan, surat kuasa mentadbir berserta wasiat mungkin perlu dipertimbangkan.

Untuk gambaran penuh tentang apa yang berlaku kepada laluan probet dalam setiap situasi wasi, baca Wasi Enggan, Meninggal Dunia atau Tidak Dapat Bertindak: Apa Jadi Kepada Geran Probet?. Artikel ini pula memberi tumpuan kepada soalan benefisiari: bolehkah anda menggantikan wasi, dan jika tidak, apa laluan yang ada.

Bila surat kuasa mentadbir berserta wasiat menjadi relevan?

Akta Probet dan Pentadbiran 1959 mempunyai peruntukan khusus tentang kegagalan wasi.

Peruntukan itu meliputi keadaan seperti:

• tiada wasi dilantik oleh wasiat;

• wasi, atau semua wasi, tidak berkeupayaan dari segi undang-undang untuk bertindak atau telah melepaskan hak;

• tiada wasi yang masih hidup selepas kematian pewasiat;

• semua wasi meninggal dunia sebelum mendapatkan probet atau sebelum selesai mentadbir harta pusaka; atau

• wasi yang dilantik tidak hadir untuk mengambil probet.

Dalam keadaan-keadaan ini, Mahkamah boleh memberikan surat kuasa mentadbir berserta wasiat kepada orang yang difikirkan oleh Mahkamah layak untuk mentadbir harta pusaka.

Inilah perbezaan undang-undang yang paling penting bagi benefisiari yang bertanya sama ada mereka boleh "menggantikan" wasi.

Benefisiari tidak menjadi wasi baharu secara peribadi. Sebaliknya, orang yang layak memohon kepada Mahkamah untuk bentuk representasi yang berbeza, dan wasiat itu masih relevan kepada pentadbiran harta pusaka.

Untuk perbezaan asas antara Geran Probet dan Surat Kuasa Mentadbir, lihat Apa Itu Geran Probet di Malaysia? Bila Perlu dan Siapa Yang Boleh Memohon? dan Surat Kuasa Mentadbir di Malaysia.

Bolehkah benefisiari memohon?

Mungkin boleh. Tetapi tidak semua benefisiari mempunyai keutamaan yang sama.

Akta menetapkan susunan hak terdahulu bagi surat kuasa mentadbir berserta wasiat. Susunan itu termasuk:

• legatee universal atau residuari (penerima baki harta pusaka);

• wakil diri kepada legatee universal atau residuari yang telah meninggal dunia;

• benefisiari di bawah wasiat yang berhak mendapat surat kuasa mentadbir sekiranya si mati meninggal dunia tanpa wasiat;

• legatee yang mempunyai kepentingan benefisial; dan

• pemiutang si mati.

Oleh itu, siapa yang sebenarnya boleh memohon bergantung pada kandungan wasiat, struktur benefisiari dan apa yang telah berlaku kepada wasi atau wasi-wasi.

Menjadi "benefisiari utama" tidak dengan sendirinya membuktikan seseorang boleh terus mengawal harta pusaka. Keutamaan dan geran yang berkaitan masih perlu dibuktikan.

Adakah wasiat masih terpakai jika orang lain yang mentadbir?

Ya. Surat kuasa mentadbir berserta wasiat tidak memadamkan wasiat.

Akta memperuntukkan bahawa apabila surat kuasa mentadbir berserta wasiat diberikan, wasiat itu hendaklah dilaksanakan dan dipatuhi dengan cara yang sama seolah-olah probet telah diberikan kepada wasi.

Sebab itu tidak tepat untuk menggambarkan setiap kes kegagalan wasi seolah-olah si mati meninggal dunia tanpa wasiat.

Mungkin ada pentadbir menggantikan wasi yang asalnya dinamakan, tetapi wasiat itu masih boleh mengawal pentadbiran dan pembahagian harta pusaka.

Bagaimana jika wasi berada di luar negara atau sukar dihubungi?

Berada di luar negara tidak sama dengan meninggal dunia, melepaskan hak atau tidak berkeupayaan dari segi undang-undang.

Kedudukan sebenar wasi perlu dipastikan dahulu. Bergantung pada keadaan, undang-undang juga mengiktiraf geran terhad tertentu yang melibatkan orang yang tidak berada di dalam negara dan wakil yang diberi kuasa.

Jangan anggap ketiadaan wasi di Malaysia sebagai kebenaran untuk benefisiari menggantikan wasi secara tidak rasmi.

Dokumen yang patut keluarga sediakan

Untuk mengenal pasti laluan yang betul, sediakan sebanyak mungkin perkara berikut:

• sijil kematian si mati;

• wasiat asal dan apa-apa kodisil;

• nama dan butiran hubungan setiap wasi yang dinamakan dalam wasiat;

• status semasa setiap wasi, contohnya sanggup bertindak, enggan, telah meninggal dunia atau tidak dapat dihubungi;

• apa-apa dokumen pelepasan hak (renunciation) yang telah ditandatangani;

• apa-apa citation, kaveat, dokumen probet atau geran Mahkamah terdahulu;

• nama benefisiari utama;

• senarai aset dan liabiliti utama si mati; dan

• kronologi ringkas apa yang telah berlaku sejak kematian.

Portal Rasmi Kerajaan Malaysia, dalam panduan prosedur permohonan pusaka besar yang dikemas kini pada September 2026, menyenaraikan dokumen asas seperti sijil kematian, dokumen pengenalan pemohon dan waris, senarai penuh aset, bukti pemilikan, salinan wasiat jika ada dan dokumen hubungan keluarga. Dokumen sebenar bagi kes kegagalan wasi bergantung pada geran yang dipohon dan fakta harta pusaka.

Apa yang patut dibuat sebelum sesiapa memfailkan permohonan?

Urutan yang berguna:

1. Baca wasiat dengan teliti. Kenal pasti setiap wasi dan apa-apa lantikan wasi ganti.

2. Pastikan status setiap wasi. Jangan anggap diam, tiada di Malaysia, meninggal dunia dan pelepasan hak mempunyai kesan undang-undang yang sama.

3. Semak sama ada Geran Probet telah pun dikeluarkan. Kedudukan boleh jauh berbeza selepas geran dikeluarkan.

4. Tentukan sama ada wasi lain yang dinamakan boleh meneruskan. Jika boleh, pentadbir pengganti mungkin tidak diperlukan.

5. Jika laluan wasi telah gagal, kenal pasti geran dan pemohon yang sesuai. Ini mungkin melibatkan surat kuasa mentadbir berserta wasiat dan susunan keutamaan di bawah Akta.

6. Sediakan bukti yang diperlukan untuk permohonan. Pelepasan hak, citation, kematian wasi atau fakta penting lain mungkin perlu dibuktikan dengan betul.

Urutan ini mengelakkan keluarga memfailkan permohonan yang salah hanya kerana semua orang bersetuju tentang siapa yang patut "ambil alih".

Portal Kerajaan menerangkan bahawa permohonan pusaka besar, termasuk permohonan probet, difailkan di Mahkamah Tinggi oleh peguam yang dilantik waris.

Bila penyelarasan undang-undang menjadi penting

Kes kegagalan wasi boleh menjadi lebih rumit daripada permohonan probet biasa kerana peguam mungkin perlu membuktikan dua perkara: kenapa laluan wasi yang dinamakan tidak lagi tersedia, dan siapa yang berhak memohon geran seterusnya.

Bergantung pada fakta, kerja yang terlibat mungkin termasuk:

• menyemak wasiat asal dan lantikan wasi;

• menyemak sama ada wasi lain yang dinamakan boleh membuktikan wasiat;

• menasihati tentang pelepasan hak atau citation jika berkaitan;

• mengenal pasti pemohon yang mempunyai hak terdahulu yang sesuai;

• menentukan sama ada surat kuasa mentadbir berserta wasiat ialah laluan yang betul;

• menyediakan permohonan Mahkamah Tinggi yang sesuai berserta bukti sokongan; dan

• menyelaraskan geran dengan pentadbiran harta pusaka selepas itu.

Jika ada benefisiari bawah umur, kepentingan berterusan di bawah wasiat, kaveat, beberapa pemohon yang bersaing, atau pertikaian tentang wasiat atau wasi, isu tambahan mungkin perlu diselesaikan sebelum harta pusaka boleh diteruskan.

"Apabila laluan wasi telah gagal, penyelesaiannya bukan menulis semula wasiat melalui persetujuan keluarga. Langkah seterusnya ialah mengenal pasti siapa yang berhak memohon geran yang sesuai dan apa yang Mahkamah perlukan untuk permohonan itu." — Akmal Saufi Mohamed Khaled, peguam & prinsipal ASCOLAW (Tetuan Akmal Saufi & Co)

Bagaimana ASCOLAW boleh membantu

Jika si mati meninggalkan wasiat tetapi wasi yang dinamakan telah meninggal dunia, melepaskan hak, enggan meneruskan atau tidak dapat bertindak, ASCOLAW boleh menyemak kedudukan wasi dan menilai siapa yang boleh memohon geran yang sesuai.

Isi borang pertanyaan ASCOLAW di bawah dengan butiran ringkas: sama ada anda mempunyai wasiat dan sijil kematian, nama dan status semua wasi yang dinamakan, dan apa-apa dokumen Mahkamah yang sudah ada. Maklumat ini membantu kami menentukan sama ada wasi lain boleh meneruskan, sama ada kedudukan wasi perlu diselesaikan dahulu, atau sama ada surat kuasa mentadbir berserta wasiat patut dipertimbangkan, sebelum kami menasihati tentang skop dan langkah seterusnya.

Jika anda mahu memahami skop kerja dan cara mendapatkan quotation, baca Peguam Probet Malaysia: Skop, Dokumen, Kos dan Cara Dapatkan Quotation.

Soalan Lazim

Bolehkah semua benefisiari menandatangani surat melantik wasi baharu?

Pada kebiasaannya tidak. Perjanjian keluarga tidak dengan sendirinya menjadikan seseorang wasi yang dinamakan oleh wasiat. Geran yang betul dan hak undang-undang pemohon masih perlu dibuktikan.

Bolehkah benefisiari menjadi pentadbir harta pusaka?

Mungkin boleh. Jika laluan wasi telah gagal, Akta Probet dan Pentadbiran 1959 mengiktiraf kategori benefisiari yang mempunyai hak terdahulu kepada surat kuasa mentadbir berserta wasiat. Keutamaan sebenar bergantung pada wasiat dan kedudukan orang itu di bawahnya.

Jika satu-satunya wasi meninggal dunia, adakah wasiat itu gagal?

Tidak. Kematian wasi boleh mengubah laluan representasi, tetapi Akta secara jelas mengiktiraf bahawa wasiat terus dilaksanakan apabila surat kuasa mentadbir berserta wasiat diberikan.

Adakah surat kuasa mentadbir berserta wasiat sama dengan Surat Kuasa Mentadbir biasa bagi kes tanpa wasiat?

Tidak. Kedua-duanya ialah geran pentadbiran, tetapi surat kuasa mentadbir berserta wasiat timbul apabila wasiat wujud dan laluan wasi telah gagal atau tidak tersedia. Wasiat itu masih penting.

Bagaimana jika wasi langsung tidak membalas?

Akta menyediakan mekanisme citation dalam keadaan yang sesuai. Sama ada citation ialah langkah yang betul perlu dinilai berdasarkan status wasi, apa-apa pemfailan terdahulu dan fakta harta pusaka.

Artikel ini ialah maklumat umum sahaja dan bukan nasihat undang-undang. Setiap harta pusaka dan wasiat boleh melibatkan fakta, keperluan prosedur dan undang-undang yang berbeza. Penerangan di atas merujuk kepada kedudukan am di Semenanjung Malaysia; peraturan dan prosedur di Sabah dan Sarawak, serta bagi harta pusaka orang Islam, mungkin berbeza. Dapatkan nasihat khusus sebelum bertindak.

Baca Juga

• Wasi Enggan, Meninggal Dunia atau Tidak Dapat Bertindak: Apa Jadi Kepada Geran Probet?

• Nama Saya Ada Dalam Wasiat: Apa Hak Benefisiari Selepas Kematian?

• Saya Dilantik Sebagai Wasi Dalam Wasiat: Apa Tanggungjawab Saya Selepas Kematian?

• Cara Mohon Geran Probet di Malaysia: Proses, Dokumen dan Apa Berlaku Selepas Geran Dikeluarkan

• Apa Itu Geran Probet di Malaysia? Bila Perlu dan Siapa Yang Boleh Memohon?